In de praktijk...
    
Engels vanaf groep 5!!!

Just Do It!, starten met Engels in het basisonderwijs vanaf groep 5! Met de methode Just Do It! level 1, 2 en 3, verschenen in 2005, kunt u Engels geven van groep 5 tot en met groep 8 op hoog niveau. Leerlingen en leerkrachten zijn heel enthousiast.

Drie randvoorwaarden voor het vak Engels

1. Veilig pedagogisch klimaat

Een eerste vereiste bij het vak Engels is een veilig pedagogisch klimaat.

Regel één bij het spreken van Engels is: er wordt niet uitgelachen.

In de allereerste les Engels wordt er uitgebreid gepraat over wat uitlachen met je doet: je durft de volgende keer je mond niet meer open te doen, je wordt onzeker en je bent bang om fouten te maken. We spreken af: ‘van proberen kun je het leren!’ Fouten maken mag!

Als je een woord niet weet, bedenk je een ander woord of probeer je het te omschrijven.

‘Fluency’ is heel belangrijk, praat maar gewoon lekker een eind weg.
De ‘finishing touch’ komt in een later stadium wel.

2. Natuurlijke taalverwerving

Een tweede vereiste is dat kinderen Engels zo natuurlijk mogelijk zouden moeten leren. Het verwerven van Engels kan in grote lijnen hetzelfde verlopen als het verwerven van de moedertaal. Dat betekent eerst leren luisteren, dan leren spreken. Eerst leren lezen, dan leren schrijven.

En bovenal: leren door het gewoon te doen.

Net als een peuter woorden leert door prentenboeken te bekijken, kan een leerling woorden leren door plaatjes en beelden te koppelen met woorden.

Dit kan spelenderwijs gebeuren door leerlingen liedjes te laten zingen, spelletjes te laten doen, werkbladen te laten maken met woordspelletjes, kruiswoordraadseltjes, etc.

Wanneer kinderen aan het einde van groep 8 vragen: “Maar juf, hoe kan het nou dat ik dat Engelse examen zo goed heb gemaakt? We hebben toch helemaal niet hard gewerkt?”, betekent het dat de leerkracht zijn werk goed heeft gedaan. De kinderen hebben Engels geleerd zonder het als leren te ervaren.

En wanneer kinderen op vakantie in een Engelstalig land zelf hun ijsje durven kopen, dan ook is de missie geslaagd: het kind heeft in de Engelse lessen het lef opgebouwd om er zelf mee aan de slag te gaan.

3. Differentiatie

Succeservaringen, hét sleutelwoord bij het leren van een nieuwe taal.

Het is belangrijk dat elk kind succeservaringen heeft bij het leren van Engels. Dit geldt zowel voor taalzwakke of dyslectische leerlingen maar natuurlijk ook voor kinderen met een of twee Engelse ouders of kinderen die gewoon heel goed zijn in Engels.

Daarom is het belangrijk dat je ook bij het vak Engels voldoende differentiatiemateriaal hebt en kinderen zo benadert dat ze plezier hebben en houden in het leren van de Engelse taal.

Dyslectische kinderen hebben meestal moeite met het schrijven van Engels. Engels spreken gaat meestal goed, maar het woordbeeld aanleren is voor hen, net als met het Nederlands, extra lastig. Daarom is het belangrijk van het begin af aan spelfouten niet fout te rekenen zolang deze woorden fonetisch zijn geschreven.
Dyslectische kinderen leren makkelijker Engels door gebruik te maken van CD-ROMS waarbij ze het beeld (plaatjes, filmpjes) gekoppeld zien aan het woord. Er zijn leuke CD-ROMS op de markt, bijv. Engels voor Kids 1 en 2, die je dyslectische kinderen op school kunt laten maken of voor thuis kunt meegeven.

Taalbegaafde kinderen of kinderen met een of twee Engelssprekende ouder(s), hebben anderszijds ook uitdaging nodig. Naast de (beperkte) differentiatiestof in de methoden, kun je deze kinderen leuke Engelse werkbladen laten maken of een Engels boekje of tijdschrift laten lezen. Zorg ervoor dat deze extra materialen al klaar liggen op de kast of in hun laatje, zodat ze het ook tijdens de Engelse les erbij kunnen pakken als ze klaar zijn met hun werk.

Methoden Engels

Om te beginnen is er natuurlijk een aantal goede methoden Engels op de markt.

De meest gebruikte methoden in het basisonderwijs zijn op dit moment: Real English 1 en 2, Hello World, Bubbles en Junior.

Real English wordt verreweg het meest gebruikt.

Volgend voorjaar komt er een nieuwe methode Engels uit voor groep 5 tot en met 2e klas van het voortgezetonderwijs: Just Do It! 1, 2, 3, 4 (Uitgeverij Bekadidact). Werken met Just Do It! betekent dat je alle vier de vaardigheden luisteren, spreken, lezen en schrijven goed aan bod kunt laten komen en dat je de kinderen een uitstekende basis kunt meegeven voor het voortgezet onderwijs.

Just Do It! bereidt de leerlingen goed voor op de internationale examens van Anglia.

Zoals voor elke methode geldt, geldt ook voor Just Do It!: de leerkracht zelf moet de methode leven inblazen en er iets moois van maken.

Praktische suggesties om het vak Engels aantrekkelijk te maken
  • je kunt je Engelse lessen praktisch maken door kinderen veel zelf aan het werk te zetten, door bijv. Engelse toneelstukjes te laten uitvoeren, gesprekjes of spelletjes in tweetallen te laten doen, een Engelse markt te maken waar een deel van de kinderen spullen koopt en een deel verkoopt, Engelse liedjes te zingen en de tekst met elkaar te vertalen, of Engelse educatieve TV-programma’s met elkaar te kijken (Muzzy bijvoorbeeld is erg leuk en leerzaam, maar ook BBC kinderprogramma’s en NOT School TV Engels);
  • je kunt af en toe een Engelse native speaker in je klas uitnodigen die korte gesprekjes met de kinderen houdt zodat ze ‘in real life’ kunnen oefenen. Kinderen vinden dit over het algemeen erg interessant en spannend;
  • je kunt met de klas een abonnement nemen op een leuk Engels tijdschrift. Hello You en Click zijn beide aantrekkelijke tijdschriften voor kinderen. Bewaar de tijdschriften in een laatje in de klas, zodat iedereen er zo nu en dan eentje kan pakken;
  • koop eenvoudige Engelse leesboekjes en leg die bij de Nederlandse boeken op de plank in de klas. Kinderen vinden het erg interessant om een Engels boekje te lezen. Er zijn leuke boekjes voor groep 7 en 8 te koop, met vragen over de tekst;
  • je kunt met kinderen uit een Engelstalig land mailen en evt. een uitwisseling organiseren. Er zijn ook internationaliseringsprojecten voor het basisonderwijs (Europees Platform) waarbij scholen uit verschillende landen met elkaar samenwerken, mailen en evt. een uitwisseling van leerlingen en leerkrachten organiseren;
  • koop een paar woordenboeken E-N en N-E voor in de klas. Het is leuk om woorden op te zoeken en je leert alvast hoe je dat doet;
  • je kunt met de leerlingen vanaf groep 7 een Engels portfolio samenstellen waarin ze vastleggen wat ze hebben geleerd en waarin ze hun werkbladen, liedjes, oefeningen, etc. bewaren;
  • je kunt eens per jaar als afsluiting van het Engels voor groep 8-leerlingen een High Tea organiseren waarbij echte Engelse hapjes worden geserveerd en Engelse liedjes worden gezongen;
  • je kunt aan een landelijk project Engels deelnemen, het ANGLIA-project waarbij kinderen zelfstandig werkbladen kunnen maken, kinderen veel Engels leren spreken en aan het einde van groep 8 een eindtoets Engels basisonderwijs kunnen afleggen waardoor de aansluiting met het voortgezet onderwijs qua Engels soepel verloopt. De Anglia-werkbladen zijn up-to-date, aantrekkelijk geïllustreerd en leren kinderen ‘spelenderwijs’ Engels.

Aansluiting basisonderwijs – voortgezet onderwijs

Het tempo waarin kinderen in de brugklas voortgezet onderwijs Engels krijgen is verviervoudigd in de afgelopen twintig jaar. Brugklasleerlingen beginnen nog wel op niveau 0 maar doen anno 2004 in de eerste drie maanden hetzelfde wat brugklasleerlingen twintig jaar geleden in een jaar deden. Dat betekent dat een slimme jongen en meid dus goed op hun Engels in de brugklas moeten zijn voorbereid!

Leerlingen die volgens de wettelijke norm drie kwartier Engels per week in groep 7 en 8 hebben gehad, zullen over het algemeen wel kunnen meekomen. Maar helaas zijn er nog veel kinderen die nauwelijks Engels hebben gehad op de basisschool, bijvoorbeeld omdat hun meester of juf daar geen tijd voor heeft vrij gemaakt of het nut er niet van heeft ingezien. En voor die leerlingen wordt het moeilijk.

Naast het doorwerken van een Engelse basisschoolmethode, zou je er ook voor kunnen kiezen aan het Anglia-project deel te nemen waarbij kinderen een gedegen basis mee krijgen op het gebied van Engels spreken, schrijven, lezen en luisteren. Het Anglia-project is een groot internationaal project dat wordt georganiseerd door een samenwerkingsverband van een aantal scholen, het Engelse Chichester College, ROC WB en het Europees Platform.

 In schooljaar 2003/2004 nemen zo’n 5000 Nederlandse leerlingen van groep 8 deel aan het Anglia-examen. Het examen bestaat uit een spreekvaardigheidstoets, een schriftelijke toets en een luistertoets. De kinderen bereiden zich op het examen voor door de Anglia-werkbladen te maken en door in de klas veel Engels te spreken.
Kinderen die aan het Anglia-project hebben deelgenomen en het examen hebben gehaald, hebben een voorsprong van een halfjaar tot een jaar wanneer ze op de middelbare school komen.

Het aantal scholen dat deelneemt aan het Anglia-project groeit sterk. Behalve basisscholen, nemen ook middelbare scholen en ROCs deel aan het project, waardoor de docenten met elkaar een doorgaande lijn kunnen uitzetten, hetgeen uniek is in Nederland.

Kinderen die op de basisschool in groep 8 Anglia-examen op niveau 2 hebben gedaan, kunnen op de middelbare school dus doorgaan met een examen op niveau 3 enzovoort. In totaal kent het Anglia-examen twaalf niveaus met daaraan gekoppeld twaalf examens, van het leren van een basiswoordenschat op niveau 1 tot Business English op niveau 12.

JUST DO IT!

Kortom, er zijn tal van mogelijkheden om het vak Engels een nieuwe impuls te geven bij u op school. Nederland heeft (te) lang stil gestaan op het gebied van taalonderwijs. Er wordt teveel gepraat en onderzocht en te weinig actie ondernomen. We worden links en rechts ingehaald door Scandinavië en Duitsland waar kinderen al op veel jongere leeftijd Engels leren en waar veel aandacht voor het leren van vreemde talen is.

Tijd voor actie dus. JUST DO IT!

De auteur van dit artikel, Ageeth Verbruggen, is werkzaam als vakleerkracht Engels en leerkracht bovenbouw op een basisschool en is voordien tien jaar vertaler Engels geweest.
Zij heeft Just Do It! voor basisonderwijs en voortgezet onderwijs ontwikkeld.