Vervroegd vreemde talen onderwijs
                
Why Wait? Start Now!
Vroeg Vreemde Talenonderwijs Engels
De didactiek, tips en trucs in vogelvlucht


VVTO Engels: de voordelen op een rij:
  • Het vermogen om een tweede of derde taal naast je moedertaal te leren, het zogenaamde ‘window of opportunity’, is het grootst tot de leeftijd van 12 jaar.
  • Het enthousiasme en de motivatie van basisschoolleerlingen om een vreemde taal te leren zijn veel hoger dan bij leerlingen in het voortgezet onderwijs. Alle reden dus om zo vroeg mogelijk met Engels in het basisonderwijs te beginnen.
  • Wetenschappers hebben aangetoond dat het brein zich moet organiseren om een tweede taal te leren. De hersenen moeten efficiënt leren omgaan met middelen en problemen leren oplossen. Dat is geen taalspecifieke vaardigheid, maar een systeem van algemeen nut. Zo krijgen kinderen die meerdere talen leren op jonge leeftijd al een routine van efficiënt denken en een algemeen probleemoplossend vermogen. Die routines kunnen ze ook op andere leerdomeinen toepassen, waardoor hun leervermogen en inzicht toeneemt.
  • Ook hun inzicht in taal in het algemeen neemt toe doordat ze taalstructuren makkelijker leren doorzien en hun taalgebied in de hersenen meer wordt gestimuleerd. Hierdoor blijft het je leven lang makkelijker om nieuwe talen te leren.
  • Daarnaast vergroot het hun respect voor andere talen en culturen en krijgen ze meer zelfvertrouwen om de wereld tegemoet te treden. De drempel om met anderstaligen in contact te komen, wordt door VVTO dan ook sterk verlaagd.

Zelf een ijsje kunnen kopen

Het is raadzaam de communicatieve vaardigheden en het functionele taalgebruik centraal te stellen.. Het accent ligt dus op het leren communiceren in een betekenisvolle context. Het is tenslotte heel fijn als je in de vakantie met je vrienden zelf een praatje kunt maken en zelf een ijsje kunt kopen.

In de lessen Engels kunnen alle leerlingen succeservaringen opdoen, worden het enthousiasme en de motivatie van leerlingen voortdurend gestimuleerd, zijn de lessen gestructureerd en van hoge kwaliteit en is er een duidelijke, doorgaande leerlijn met concrete doelen uitgezet m.b.t. de vier basisvaardigheden luisteren, spreken, lezen en schrijven.
Daarbij is het erg belangrijk dat alle leerlingen in een vroeg stadium zelfvertrouwen krijgen ten aanzien van het spreken van vreemde talen doordat de leerkracht een veilig pedagogisch klimaat weet te scheppen waarin leerlingen leren dat het belangrijker is te communiceren dan een taal foutloos te spreken.

Opbouw en leerlijn VVTO van groep 1 tot groep 8 basisonderwijs

In groep 1 en 2 staan het opbouwen van een basiswoordenschat, het leren verstaan van Engels (taalbegrip) en het leren spreken op woordniveau centraal.
Door educatieve Engelse filmpjes (zoals Muzzy, Come Outside en Playway) te bekijken en te bespreken, prentenboeken voor te lezen, picture cards te gebruiken, spelletjes te spelen en liedjes te zingen leer je de kinderen vertrouwd te maken met het Engels, bouwen ze zelfvertrouwen op om in een vreemde taal iets te zeggen en krijgen ze plezier in het leren van het Engels door er met elkaar iets leuks van te maken. Door voortdurende herhaling in een andere context wordt langzamerhand een basiswoordenschat aangeleerd en leren de kinderen het Engels te begrijpen.

Spelenderwijs leren, mondelinge communicatie en taalbegrip staan centraal.
Tips voor materialen groep 1 en 2: Engelstalige methoden, Engelse prentenboeken, sprookjesboeken, liedjes en spelletjes, Once upon a time (boeken waarmee je samen met de kinderen een Engels verhaal bedenkt), Flashcards.

In groep 3 en 4 staan woordenschatuitbreiding, het leren begrijpen en spreken van korte zinnen (zinsbegrip) en korte verhalen (tekstbegrip), en uitbreiding van de spreekvaardigheid centraal.
Er wordt in deze fase voortgebouwd op de basis die in de kleuterbouw is gelegd, maar er komt nu meer accent op de actieve mondelinge taalvaardigheid van de leerlingen, dus langzamerhand is er de overgang (net als in de moedertaal) van luisteren naar spreken. Kinderen worden gestimuleerd in woorden of korte zinnen antwoord te geven op eenvoudige vragen. Ook in deze fase is het belangrijk dat er spelenderwijs met de materialen wordt gewerkt, waarbij creativiteit van de (vak)leerkracht een belangrijke vereiste is om leerlingen enthousiast te blijven stimuleren.
Tips voor materialen groep 3 en 4: Engelstalige methoden, (Very) Young Learners (lesideeënboeken voor leerkrachten), Green Series (sprookjesboeken en werkbladen), Engelse prenten/voorleesboeken, Engelse liedjes en spelletjes, Flashcards.

In groep 5 en 6 is er de overgang van mondelinge naar schriftelijke taalvaardigheden.
Ook het lezen en schrijven komen nu langzamerhand en op eenvoudige, gestructureerde wijze, aan bod. Het is van essentieel belang niet eerder dan in groep 5 te starten met schriftelijk taalgebruik om zo het woordbeeld van leerlingen in hun eigen taal niet te verstoren.
Wanneer je leerlingen al voor groep 5 Engels leert schrijven, zouden ze woordbeelden gaan verwarren. Voorbeeld: een kind leert dat ‘vis’ in het Engels ‘fish’ is en gaat dan ‘vis’ ook met een ‘f’ schrijven.
Het leeraanbod Engels kan in groep 5 en 6 bestaan uit eenvoudige, gestructureerde oefeningen zoals het lezen van korte teksten en het mondeling beantwoorden van vragen daarover, het maken van woordzoekers, kruiswoordraadsels, tekenopdrachten, korte schrijfopdrachten, het kijken van educatieve filmpjes met bijbehorende oefeningen, het spelen van spelletjes, het zingen van liedjes, het uitspelen van sprookjes in het Engels, het voorlezen van Engelse boekjes bij de kleutergroepen en een penpalproject met leerlingen uit een ander land die ook Engels als tweede taal leren. Het laatste kan een enorme stimulans zijn om goed te leren schrijven in het Engels en kan de schriftelijke taalvaardigheid met sprongen doen vooruitgaan.
In groep 6 wordt ook gestart met grammatica, zoals het leren van werkwoorden, voorzetsels en eenvoudige zinnen.
Tips voor materialen groep 5 en 6: Engelse of Nederlandse methoden, bijv. Just Do It! levels 1, 2 and 3, eenvoudige Engelse leesboekjes, Green Series, 55 five minute games, Engelse puzzels, Engelse spelletjes en liedjes.

In groep 7 en 8 worden de schriftelijke taalvaardigheden (lezen en schrijven) verder uitgebreid en wordt het accent verlegd naar actief schriftelijk taalgebruik. Uiteraard wordt mondelinge communicatie ook nog steeds uitgebreid geoefend. Alle vier taalvaardigheden worden nu intensief geoefend en ook wordt er Engelse grammatica aangeleerd waarbij het praktische aspect centraal staat. Het accent ligt dus op het functionele, dagelijkse taalgebruik.
Er worden nu ook hogere eisen gesteld aan de korte teksten die leerlingen schrijven. Vanzelfsprekend wordt het schrijven van zinnen en tektsten stapsgewijs aangeleerd. De leerlingen krijgen voorbeeldteksten (bijv. brieven) op basis waarvan ze zelf teksten kunnen gaan produceren.
In groep 7 en 8 is het belangrijk met een gestructureerde methode te werken waarin het actief taalgebruik van leerlingen centraal staat. Zorg voor voldoende variatie en interactie in de lessen en vermijd de valkuil van het geijkte lesje van tekst lezen en vragen beantwoorden.
Stimuleer de leerlingen Engels zelf actief in een concrete, reële context te gebruiken.
Zet een penpalproject of internationalisproject op met een VVTO school in een ander land.
Succes verzekerd!
Let erop dat in deze fase dyslectische leerlingen steeds betere begeleiding bij het leren van vreemde talen nodig hebben omdat het accent steeds meer op schriftelijk taalgebruik komt te liggen. Houd rekening met de plafonds van leerlingen met leerproblemen en pas je eisen daaraan aan, bijvoorbeeld door waar nodig mondeling te toetsen.
TIps voor materialen: Engelse of Nederlandse methoden, bijv. Making a Start VMBO-B (vervolg op Just Do It!, ook zeer geschikt voor groep 7 en 8), leesboekjes, internationaliseringsproject, Engels evt. integreren in andere vakken.

Doelen en toetsing

Het is belangrijk dat je binnen je school doelen stelt met betrekking tot het vak Engels. Het is raadzaam zelf met je team een leerlijn met concrete doelen te bepalen. Als basis hiervoor kun je bovenstaande beschrijving van opbouw en leerlijn gebruiken.
Uitgangspunt daarbij zou kunnen zijn dat je mondelinge communicatie vooral in groep 1 t/m 4 centraal stelt en schriftelijke communicatie vooral in groep 5 t/m 8 waarbij je alle vier vaardigheden (luisteren, spreken, lezen en schrijven) aanleert en altijd een natuurlijke overgang creëert van passief naar actief taalgebruik.
Behalve methode-toetsen kun je ook kiezen voor internationale Engelse toetsen zoals Anglia examens en speaking tests.
Laat alle leerlingen die VVTO Engels krijgen minimaal een keer per jaar door een native speaker een offiiciële ‘speaking test’ afnemen (zoals bijv. die van Anglia) zodat de vooruitgang op het gebied van mondelinge taalvaardigheid goed in kaart kan worden gebracht.
Verder kun je, afhankelijk van je doelen, ook per leerjaar zelf een toets ontwikkelen om te controleren en te registreren in hoeverre je gestelde doelen worden bereikt.

Engels in de les, Engels in de school

Het is belangrijk vanaf groep 1 Engels als voertaal te gebruiken bij de Engelse les. Uit onderzoek is gebleken dat leerlingen die weten dat instructies die in het Engels worden gegeven daarna nog kort in het Nederlands worden gegeven, blijken slechter naar de Engelse instructies te luisteren.
Er zit een opbouw in de lessen en de kinderen voelen zich veilig in de les en krijgen de ruimte om hun spreekdurf langzamerhand op te bouwen.
Het is niet noodzakelijk dat de Engelse lessen door een native speaker worden gegeven, wel is het raadzaam om een basisniveau van de (vak)leerkracht Engels te verwachten. Om het niveau Engels van een (vak)leerkracht te bepalen, kan men gebruik maken van internationale toetsen zoals Anglia-examens of de toetsen van Dialang.
Ook op de PABO’s wordt er meer aandacht aan het vak Engels besteed en er is steeds meer samenwerking met het werkveld om het Engels in het basisonderwijs te verbeteren.

Je kunt ook nog verder gaan met VVTO door naast de Engelse lessen ook verschillende vakken in het Engels te (laten) geven.

Ook in het voortgezet onderwijs wordt er de laatste jaren steeds meer aandacht aan het vak Engels besteed. Niet alleen het aantal TTO (tweetalig onderwijs) VO scholen wordt steeds groter, ook het aantal leerlingen dat voor deze vorm van onderwijs kiest neemt nog steeds toe.

Er zijn voor groep 7 en 8 al leerlingvolgsysteemtoetsen voor Engels en er wordt, ook in de politiek, gewerkt aan een doorgaande lijn tussen PO en VO voor het vak Engels.
Het zou mooi zijn als alle leerlingen op eenzelfde niveau in het basisonderwijs zouden eindigen zodat ze op een gelijk niveau in het voortgezet onderwijs kunnen starten.

Tips en trucs uit de praktijk:
  • vraag subsidie aan bij het Europees Platform om je materialenaanschaf van te kunnen bekostigen (via website).
  • zorg ervoor dat je als leerkracht geïnspireerd blijft om je creativiteit te gebruiken.
  • Bewaar alle goede lesideëen in een map, schaf een basismaterialenset Engels aan (zie materialentips in dit artikel) en wissel lesideëen uit met je collega’s en met andere VVTO-scholen (zie gids VVTO scholen voor een overzicht).
  • maak samen met de leerlingen een aantal Engelse spelletjes, zoals een Engels kwartet of een boodschappenspel, en bewaar die in de kast zodat ze vaak kunnen worden gespeeld;
  • vraag een tot twee keer per jaar een Engelse native speaker om een ‘speaking test’ bij de leerlingen van groep 5 t/m 8 af te nemen. Kinderen vinden dit over het algemeen erg interessant en spannend;
  • schaf Engelse leesboekjes (Easy Readers, Wings, Penguin serie) aan en maak in groep 6 t/m 8 een Engels leesplankje in de klas of in de bibliotheek.
  • Laat leerlingen uit de bovenbouw voorlezen bij de kleuters, twee vliegen in een klap.
  • organiseer een penpalproject of internationaliseringsproject voor leerlingen van groep 6, 7 en 8 om de leerlingen te stimuleren hun taalvaardigheid praktisch te oefenen.
  • laat leerlingen uit groep 5 of 6 een sprookje in het Engels opvoeren voor de kleuters. Zorg ervoor dat elke leerling een rol heeft. De ‘Green Series’ zijn erg geschikt als basis.
  • geef leerlingen van groep 3 t/m groep 8 een taalportfolio Engels op waarin ze hun materialen en eigen producten kunnen bewaren en hun taalvorderingen kunnen bijhouden.
  • organiseer aan het einde van het schooljaar een afsluitende activiteit Engels voor alle groepen waarin elke groep iets voor de andere leerlingen en de ouders opvoert, zoals een liedje, sketch, sprookje, presentatie van penpalproject, etc.
  • wissel ervaringen en ideeën uit met andere scholen en sluit je aan bij een landelijk of internationaal netwerk Engels zodat het vak Engels op hoog niveau blijft.
Tot slot: Why wait? Ga aan de slag met het vak Engels op jouw school! Het is hard nodig dat we in Nederland kinderen van jongs af aan Engels leren. Meertaligheid maakt internationale samenwerking mogelijk en leidt tot een betere communicatie wereldwijd! Let’s start now!

drs. Ageeth Verbruggen
vakleerkracht Engels/auteur Engelse methoden